دفاعیه رساله دکتری آقای محمدحسین شعاعی با عنوان الگوی مطلوب گفتگوی بین ادیان از منظر ارتباطات میان فرهنگی در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران

دفاعیه رساله دکتری آقای محمدحسین شعاعی با عنوان الگوی مطلوب گفتگوی بین ادیان از منظر ارتباطات میان فرهنگی در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران

دانشگاه امام صادق عليه‌السلام

دانشکده  معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

رساله دکترا  فرهنگ و ارتباطات

گرایش مطالعات سیاستگذاری

الگوی مطلوب گفتگوی بین ادیان از منظر ارتباطات میان فرهنگی

در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران :

مطالعه تطبیقی دیپلماسی گفتگوی بین ادیان در سیاست ها و سازمان های

دو کشور جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده امریکا

استاد راهنما: دکترحسن بشیر

اساتید مشاور: دکترمحمدهادی همایون؛ حجه الاسلام دکتر محمد مسجدجامعی

دانشجو : محمدحسین شعاعی

شهریور ۱۳۹۷

 تقدیر و تشکر

از همسر فرهیخته ام که این اثر بدون همراهی و شکیبایی ایشان امکان پذیر نبود و

نیز از پدر و مادر عزیزم به خاطر حمایت های بی دریغشان صمیمانه سپاسگزارم.

هم چنین قدردان اساتید محترم، خصوصا استاد ارجمند جناب آقای دکتر حسن بشیر،

و نیز جناب آقای دکترمحمدهادی همایون و جناب آقای دکتر محمد مسجدجامعی

که با راهنمایی های خود، چراغ راه این رساله بودند، هستم.

چکیده:

این رساله بر اساس پذیرش مفهوم چرخش فرهنگی، مبتنی بر پیش فرض اهمیت یافتن نقش دین و امکان باروری کاربست های آن در عصر حاضر، به دنبال کشف الگوی مطلوب گفتگوی بین ادیان از منظر ارتباطات میان فرهنگی در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران است. لذا اهمیت این پژوهش در استفاده های متنوع نوین از این حوزه در سیاست خارجی است که با توجه به کمبود آثار علمی در این حوزه ، می تواند در راستای اهداف کشور ایران قرار گیرد. بر این اساس، با عنایت به مبانی معرفتی و زمینه های فرهنگی حوزه گفتگو، بر مبنای چارچوب نظری محدودیت های مکالمه فرهنگ-مبنا در ارتباطات میان فرهنگی و مفهوم دیپلماسی عمومی در ارتباطات بین الملل، گونه شناسی گفتگوی بین ادیان در قالب ۱۶۲ گونه احصاء و در ترکیب میان رشته ای منجر به مفهوم دیپلماسی گفتگوی بین ادیان شد.

در ادامه، این پژوهش کیفی با استفاده از روش مصاحبه به تحلیل مضمون و تحلیل گفتمان سیاست ها و سازمان های ناظر به دیپلماسی گفتگوی بین ادیان در امریکا، به عنوان کشور پیشتاز پرداخته است که در این عرصه، به طور خاص وزارت امورخارجه در بخش دین و امورجهانی و نیز کمیته مشورتی دیپلماسی عمومی ایالات متحده مورد تحلیل قرار گرفت و استثناءگرایی به عنوان مفهوم کلیدی، و دین مدنی و آزادی دینی به عنوان مفاهیم اصلی در این حوزه مورد شناسایی قرار گرفت. سپس با ملاحظه توصیفی گفتگوی بین ادیان در ایران به پنج سرفصل ضرورت، اهداف، الزامات، موضوعات و موانع گفتگوی بین ادیان پرداخته شد. در نهایت، بر اساس توصیف مبانی نظری استفاده شده و تحلیل سیاست ها و برنامه های عملیاتی به کار برده شده و با لحاظ مولفه های نوع، بُعد، روش، موضوع و گفتگوگران از سویی و سازمان، سیاست، دین، اهداف، موانع و طرف مقابل از سویی دیگر، الگوی مطلوب دیپلماسی گفتگوی بین ادیان برای جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد شد. این الگو با توجه به رویکرد میان رشته ای دین، فرهنگ و ارتباطات به گفتگوی بین ادیان در حوزه نظری و با عنایت به کاربست های عملیاتی آن در حوزه سیاست خارجی، می تواند نوآورانه محسوب و در راستای سیاستگذاری دیپلماسی گفتگوی بین ادیان برای جمهوری اسلامی مورد استفاده واقع شود.

کلیدواژه ها: گفتگو، گفتگوی بین ادیان، دیپلماسی گفتگوی بین ادیان، ایران، امریکا

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات.. ۱

مقدمه.. ۲

۱-۲-بیان مساله. ۲

۱-۲-۱-جمهوری اسلامی ایران. ۴

۱-۲-۲-امریکا. ۴

۱-۳-سوالات پژوهش. ۶

۱-۴-فرضيه ( در صورت وجود فرضيه ). ۷

۱-۵-پیشینه و سابقه پژوهش. ۷

۱-۵-۱-منابع فارسی. ۷

۱-۵-۲-منابع عربی. ۱۶

۱-۵-۳-منابع انگلیسی. ۱۷

۱-۶-اهداف پژوهش. ۲۰

۱-۷-روش انجام پژوهش. ۲۱

۱-۷-۱-گردآوری داده ها. ۲۲

۱-۷-۲-روش نمونه گیری. ۲۳

۱-۷-۳-روش تجزیه و تحلیل داده های پژوهش. ۲۴

۱-۸-کاربردهای پژوهش(مخاطبان، استفاده کنندگان). ۲۵

۱-۹-نوآوری پژوهش. ۲۶

فصل دوم ( چارچوب مفهومی).. ۲۷

۲-۱-گفتگو : مقدمه. ۲۷

۲-۱-۱-گفتگو : مبادی معرفتی. ۲۸

۲-۱-۲-گفتگو: زمینه های فرهنگی-اجتماعی. ۳۰

۲-۱-۳-گفتگو: تعاریف و رویکردها. ۳۲

۲-۱-۴-تفاوت اصطلاحات ناظر به گفتگو. ۳۷

۲-۲-گفتگوی بین ادیان. ۳۹

۲-۲-۱-گفتگوی بین ادیان: بستر تاریخی – فرهنگی. ۳۹

۲-۲-۲-گفتگوی بین ادیان: گونه ها. ۴۱

۲-۲-۳-گفتگوی بین ادیان و اسلام. ۴۸

گفتگوی بین ادیان و ارتباطات میان فرهنگی.. ۵۶

۲-۳-ارتباطات میان فرهنگی. ۵۶

۲-۳-۱-ارتباطات میان فرهنگی: بستر تاریخی. ۵۶

۲-۳-۲-ارتباطات میان فرهنگی و فرهنگ. ۵۸

۲-۳-۳-ارتباطات میان فرهنگی و گفتگو. ۶۰

۲-۳-۴-تفاوت فرهنگی و گفتگو. ۴۶

۲-۳-۵-ارتباطات میان فرهنگی، فرهنگ، گفتگو و دین. ۶۶

۲-۳-۶-نظریه های ارتباطات میان فرهنگی. ۶۹

۲-۴-گفتگوی بین ادیان و ارتباطات بین الملل. ۷۸

۲-۴-۱-ارتباطات بین الملل و دیپلماسی. ۷۸

۲-۴-۲-دیپلماسی گفتگوی بین ادیان. ۸۸

۲-۵-جمع بندی و نتیجه گیری. ۹۴

فصل سوم : بخش اول (مطالعه موردی امریکا).. ۱۰۱

۳-۱-مقدمه. ۱۰۱

۳-۲- دین و سیاست در ایالات متحده امریکا. ۱۰۱

۳-۳- دین و سیاست در حوزه ریاست جمهوری امریکا. ۱۰۷

۳-۳-۱- جورج بوش. ۱۰۹

۳-۳-۲- باراک اوباما. ۱۱۱

۳-۳-۳-دونالد ترامپ. ۱۱۶

۳-۴-سازمان و سیاست پژوهی. ۱۲۰

۳-۴-۱-وزارت امور خارجه امریکا. ۱۲۰

۳-۵- نتیجه گیری. ۱۵۳

۳-۵-۱- ریشه ها (مبانی). ۱۵۳

۳-۵-۲-مفاهیم (مضامین). ۱۵۶

۳-۵-۳- روش (ابزار). ۱۵۹

۳-۵-۴-جمع بندی پایان بخش اول. ۱۷۱

فصل سوم= بخش دوم (مطالعه موردی ایران).. ۱۸۳

۴-۱-مقدمه. ۱۸۳

۴-۲-دین و سیاست در جمهوری اسلامی ایران. ۱۸۳

۴-۳-دین و سیاست در حوزه حکومت و رهبری نظام. ۱۸۴

۴-۳-۱-دین و سیاست در نگاه امام خمینی. ۱۸۵

۴-۳-۲-دین و سیاست در نگاه مقام معظم رهبری. ۱۸۸

۴-۴-سازمان و سیاست پژوهی. ۱۹۱

۴-۴-۱-ضرورت گفتگوی بین ادیان. ۲۲۸

۴-۴-۲-رویکردها به گفتگوی بین ادیان. ۲۲۹

۴-۴-۳-اهداف گفتگوی بین ادیان. ۲۳۱

۴-۴-۴-الزامات گفتگوی بین ادیان. ۲۳۲

۴-۴-۵-موضوعات گفتگوی بین ادیان. ۲۳۳

۴-۴-۶-موانع گفتگوی بین ادیان. ۲۳۳

۴-۵- نتیجه گیری. ۲۳۵

۴-۵-۱-ریشه ها (مبانی). ۲۳۵

۴-۵-۲-مفاهیم (مضامین). ۲۳۸

۴-۵-۳- روش ها (ابزار). ۲۴۰

۴-۵-۴- جمع بندی پایانی. ۲۴۱

فصل چهارم: جمع بندی، تحلیل و نتیجه گیری.. ۲۴۴

۵-۱-جمع بندی. ۲۴۴

۵-۲-پاسخ به سوالات پژوهش. ۲۵۰

۵-۳-ایده ها و پیشنهادها. ۲۶۰

۵-۴-منابع و مآخذ. ۲۶۹

۵-۴-۱-منابع فارسی و عربی. ۲۶۹

۵-۴-۲-منابع انگلیسی. ۲۷۹

فهرست  اشکال و جداول

شکل شماره (۱) : نمودار بسامد مفهوم دیالوگ از سال های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۷……………………………………………………۲۸

شکل شماره (۲) : ۹ گونه احتمالی گفتگوی بین ادیان ( بر اساس سطح گفتگوگران)……………………………………….۴۵

شکل شماره (۳) : ۹ گونه احتمالی گفتگوی بین ادیان (بر اساس موضوع)……………………………………………………..۴۶

شکل شماره (۴): گونه های گفتگوی بین ادیان (بر اساس ترکیب موضوع و سطح)…………………………………………۴۷

شکل شماره (۵) : نمودار نهایی گونه های گفتگوی بین ادیان……………………………………………………………………….۴۸

شکل شماره (۶): سه نوع و مرحله دیپلماسی………………………………………………………………………………………………۸۲

شکل شماره (۷): مدل مفهومی دیپلماسی گفتگومحور………………………………………………………………………………….۸۸

شکل شماره (۸): الگوی گونه شناسی گفتگوی بین ادیان……………………………………………………………………………۱۰۰

شکل شماره (۹):مضامین باز در دیپلماسی گفتگوی بین ادیان امریکا( با تمرکز بر سیاست های اعلامی دو رئیس جمهور سابق)…..۱۲۰

شکل شماره (۱۰): نمودار گام های سه گانه در اهداف سیاستی گفتگوی بین ادیان امریکا………………………………۱۲۹

شکل شماره (۱۱) اهداف و ابزار دیپلماسی گفتگوی بین ادیان امریکا(بر اساس دفتر «دین و امورجهانی») ………….۱۳۱

شکل شماره (۱۲)فعالیت ها ومخاطبان دیپلماسی گفتگوی بین ادیان امریکا(بر اساس گزارش «دیپلماسی عمومی» امریکا)..۱۳۹

شکل شماره (۱۳): مولفه های دیپلماسی گفتگوی بین ادیان امریکا (بر اساس گزارش سالانه «آزادی بین المللی دینی» امریکا)..۱۵۳

شکل شماره (۱۴): چهار سطح بردباری دینی…………………………………………………………………………………………….۱۵۹

شکل شماره (۱۵) : دیپلماسی گفتگوی بین ادیان امریکا……………………………………………………………………………..۱۷۹

شکل شماره (۱۶)حوزه ها و مولفه های دیپلماسی گفتگوی بین ادیان ایالات متحده امریکا…………………………….۱۸۰

شکل شماره (۱۷): مولفه ها و محتوای الگوی دیپلماسی گفتگوی بین ادیان ایران………………………………………….۲۳۴

شکل شماره (۱۸): الگوی مطلوب دیپلماسی گفتگوی بین ادیان جمهوری اسلامی ایران…………………………………۲۵۳

شکل شماره (۱۹) الگوی مطلوب دیپلماسی گفتگوی بین ادیان برای جمهوری اسلامی ایران………………………….۲۶۰

جدول شماره (۱) : مولفه های تغییر پارادایمی معرفت شناختی ناظر به دیالوگ……………………………………………….۲۹

جدول شماره (۲): تعاریف و مولفه های گفتگو…………………………………………………………………………………………..۳۶

جدول شماره (۳) : سطوح گفتگو……………………………………………………………………………………………………………..۴۴

جدول شماره (۴): گونه ها و تعاریف فرهنگ…………………………………………………………………………………………….۶۰

جدول شماره (۵): سه رویکرد در ارتباطات میان فرهنگی…………………………………………………………………………….۶۱

جدول شماره (۶): گفتگوی بین ادیان از منظر سه رویکرد موجود در ارتباطات میان فرهنگی……………………………۶۲

جدول شماره (۷): معانی خاص گفتگو در روسیه………………………………………………………………………………………..۶۳

جدول شماره (۸) : گفتگوی بین ادیان از نگاه رابطه دین و فرهنگ در ارتباطات میان فرهنگی…………………………..۶۷

جدول شماره (۹): جدول پنج مانع ارتباطات میان فرهنگی……………………………………………………………………………۷۴

جدول شماره (۱۰): چهار گرایش فرهنگی در ارتباطات میان فرهنگی…………………………………………………………….۷۶

جدول شماره (۱۱) : نظریه محدودیت های مکالمه فرهنگ مبنا…………………………………………………………………….۷۷

جدول شماره (۱۲) : سه راه تحقق دیپلماسی عمومی…………………………………………………………………………………..۸۱

جدول شماره (۱۳): جدول دیپلماسی عمومی نوین و دیپلماسی رسمی سنتی………………………………………………….۸۳

جدول شماره (۱۴): جدول احتمالات مختلف گفتگوی بین ادیان…………………………………………………………………..۹۸

جدول شماره (۱۵): اهداف و مولفه های سیاست خارجی………………………………………………………………………….۱۰۶

جدول شماره (۱۶): جدول دین و سیاست خارجی (رویکرد، نقش و رتبه)………………………………………………….۱۰۷

جدول شماره (۱۷): دین و سیاست خارجی در ایالات متحده امریکا……………………………………………………………۱۰۸

جدول شماره (۱۸): بودجه دیپلماسی عمومی امریکا………………………………………………………………………………….۱۳۳

جدول شماره (۱۹): بودجه مصرفی دیپلماسی عمومی امریکا بر اساس حوزه جغرافیایی………………………………..۱۳۴

جدول شماره (۲۰): موثرتر سازی دیپلماسی عمومی از طریق آزادی بین المللی دینی……………………………………۱۴۳

جدول شماره (۲۱): آزادی دینی به مثابه مولفه استراتژیک مبارزه با تروریسم……………………………………………….۱۴۴

جدول شماره (۲۲): کشورهای مورد نگرانی در موضوع آزادی دینی……………………………………………………………۱۴۷

جدول شماره (۲۳): گزاره های کلیدی رابطه دین و سیاست خارجی…………………………………………………………..۱۶۱

جدول شماره (۲۴): سه رهیافت در مورد تاثیر دین بر تضادها و تعارضات بین المللی…………………………………..۱۶۵

جدول شماره (۲۵): جدول چندگانگی تعامل فرهنگ ها در سیاست بین الملل……………………………………………..۱۶۵

جدول شماره (۲۶):چهار روند سیاست خارجی بر اساس پیوند موضوع و اهداف با دین………………………………..۱۶۶

جدول شماره (۲۷): گونه های متنوع دیپلماسی گفتگوی بین ادیان………………………………………………………………۱۷۱

جدول شماره (۲۸): مضامین محوری سیاست خارجی گفتگوی بین ادیان محور امریکا………………………………….۱۷۷

جدول شماره (۲۹) الگوی دیپلماسی گفتگوی بین ادیان ایالات متحده امریکا ( بر اساس سطوح)……………………۱۷۸

جدول شماره (۳۰):اصول دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران از نگاه امام خمینی(ره)………………………………………۱۸۸

جدول شماره (۳۱): اهداف سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی…………………………………………………………………..۱۹۳

جدول شماره (۳۲) : جدول چهار اصل مربوط به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران……………………………..۲۳۵

جدول شماره (۳۳): جدول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران……………………………………………………………۲۳۷

جدول شماره (۳۴): مضامین محوری دیپلماسی گفتگوی بین ادیان محور جمهوری اسلامی ایران……………………۲۴۱

جدول شماره (۳۵): الگوی دیپلماسی گفتگوی بین ادیان جمهوری اسلامی ایران…………………………………………..۲۴۳

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *