شیوه خلاصه کردن مقاله

شیوه خلاصه کردن مقاله

با سلام و احترام

برای خلاصه کردن مقالات مختلف، لازم است که از شیوه ذیل استفاده شود. خواهشمند است در این زمینه توجه شود که این اقدام با دقت صورت گیرد.

موفق باشید

حسن بشیر

شیوه خلاصه کردن مقاله

قبلاً شیوه خلاصه کردن کتاب را منتشر کرده بودم و اکنون شیوه خلاصه کردن مقاله که عمدتاً مقصود مقاله علمی-پژوهشی است را مطرح می کنم. البته هر مقاله ای با این شیوه قابل خلاصه کردن است؛ اما هدف بیشتر مقالات علمی-پژوهشی است که برای کارهای دانشگاهی اهمیت زیادی دارند.

اصولاً خلاصه کردن یک متن، یک هنر است و این هنر را باید آموخت و با تجربه آن را غنی تر کرد. از طرفی دیگر این کار یک مهارت است. به عبارت  دیگر، هنری است که از طریق مهارت و تکرار می تواند به درجه مناسب و مطلوب برسد.

هدف از خلاصه کردن مقاله

چند هدف در این زمینه وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

۱-       آشنا شدن دانشجو (یا فرد خلاصه کننده) با مقالات به شکل دقیق

۲-       تقویت قدرت گزینش مطالب مهم و اساسی از مقاله

۳-       توانمند شدن در شیوه مطالعه “سریع خوانی” و حذف مطالب زاید و کشف مطالب غیر زاید و اساسی

۴-       آشنا شدن با شیوه برداشت و نگارش نقل قول مستقیم و غیر مستقیم

۵-       آشنا شدن با منبع گذاری درون متن و پایان متن

۶-       بهره برداری تهیه کننده خلاصه و دیگران از خلاصه مزبور به شکل مناسب

۷-       نهایتا تفکیک اندیشه ها، نظریات و روش های مربوط به نویسنده/نویسندگان مقاله و مقایسه آن با مقالات دیگر

۸-آشنایی با مباحث و تحقیقات روز در حوزه های علمی     

بنابراین بدون تحقق اهداف فوق الذکر، خلاصه صورت گرفته، دقیق و علمی نبوده و تنها می تواند به عنوان برداشت هایی از یک مقاله به حساب آید.

درج اطلاعات خلاصه کننده

قبل از پیاده سازی مراحل خلاصه کردن باید اطلاعات خلاصه کننده که شامل موارد ذیل است درج شوند:

۱-نام کامل دانشجو با کد مربوطه

۲-عنوان کامل درس با درج نیمسال تحصیلی

۳-نام استاد درس

۴-نام دانشکده و دانشگاه

مراحل خلاصه کردن یک مقاله

بنابراین، مراحل خلاصه کردن مقاله شامل مراحل ذیل است که معمولا باید به ترتیب آنها توجه شده و ذیل این عناوین مطالب درج شوند.

۱-منبع کامل مقاله:  که باید از همان آغاز به شرح ذیل درج شود:

نام خانوادگی نویسنده/نویسندگان، نام کوچک مولف/نویسندگان، سال انتشار در پرانتز، عنوان کامل مقاله (بین دو گیومه)، نام فصلنامه، اطلاعات فصلنامه، از شماره نشر و غیره، شماره صفحات مقاله: از…تا…

مثال:  بشیر، حسن و حاتمي، حميدرضا (۱۳۸۸) «مطالعه مقايسه‌اي رويكردهاي انتخاباتي: تحلیل گفتمان سرمقاله‌هاي جمهوري اسلامي‌و كيهان درباره دومين مرحله انتخابات مجلس هشتم»، فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، ۱۶(۵۷)، صص ۱۱۴-۹۳٫

۲-چکیده مقاله: در اینجا می توان از چکیده مقاله که در آغاز هر مقاله وجود دارد، مهمترین نکات را خلاصه و درج کرد. نباید همه چکیده مقاله در اینجا درج شود. هدف چکیده نگاری چکیده است.

۳-تبیین مساله اصلی: به عبارت دیگر چرا این مقاله تدوین شده است.

۴-درج مفاهیم اساسی: معرفی شده در مقاله. معمولا این موارد ذیل: چارچوب مفهومی یا تعاریف آورده می شوند. برای هر مفهوم یک تعریف مهم کفایت می کند. این تعریف حتما باید مستند باشد.

۵-پیشینه پژوهش: برخی از مقالات این پیشینه را دارند و بعضا ندارند. مهم این است که فقط عناوین کامل این پیشینه ها باید آورده شوند. نیازی به خلاصه کردن مطالب آنها نیست.

۶-چارچوب نظری: در اینجا درج عنوان کلیه نظریات و آوردن یک مطلب کوتاه مستند برای هر نظریه کفایت می کند.

۷-چارچوب روشی: در اینجا نیز درج نام روش و یک تعریف خیلی کوتاه از روش کفایت می کند که باید مستند باشد.

۸-بحث و تحلیل: مهمترین تحلیل های مقاله در اینجا باید آورده شوند. اگر به عنوان مثال مقاله به یک جدول یا نمودار مهمی دست یافته است، آن را باید آورد.

۹-نتیجه گیری: مهمترین نتایج مقاله کدام اند؟ بطور خیلی خلاصه باید درج شود.

موارد کلی مهم

۱-مشخص کردن نقل قول های مستقیم و غیر مستقیم در خلاصه کردن. متاسفانه گاهی به این نکته توجه نمی شود.  به هر حال باید مشخص شود که خلاصه کردن چقدر مستند است. مستند کردن خلاصه یکی از مهمترین کارهای خلاصه برداری است.

۲-مستند کردن نقل قول های مستقیم و غیر مستقیم به شکل ذیل:

نقل قول مستقیم: مطلب نقل قول شده باید میان دو گیومه «…» قرار گرفته و سپس منبع آن که شامل: نام خانوادگی نویسنده/نویسندگان، سال انتشار، شماره صفحه است در پایان نقل قول و درون متن آورده شود. به شرح ذیل:

مثال: «نشانه ی زبانی رابطه ی بین یک چیز و یک نام نیست، بلکه رابطه ای است بین یک مفهوم و یک الگوی صوتی است.» (سجودی، ۱۳۸۳: ۲۳)

نقل قول غیرمستقیم: اگر چه اصولا خلاصه کردن بطور اساسی برداشت های غیر مستقیم از متن است، اما اگر مطلب مهمی از یک مقاله نقل شود باید همانند نقل قول مستقیم نام نویسنده، تاریخ نشر و شماره صفحه در درون متن برای آن نقل قول درج شود.

 3-اگر نقل قولی در مقاله از شخص دیگری غیر از نویسنده اصلی مقاله باشد و لازم است که در خلاصه گنجانده شود باید دقیقا این موضوع مشخص گردد. به عبارت دیگر مطلب نقل شده حتما باید اگر نقل قول مستقیم باشد (که معمولا چنین است) بین دو گیومه قرار گیرد و در پایان آن همانند منبع گذاری برای نویسنده اصلی مقاله میان دو پرانتز نام خانوادگی، سال نشر، شماره صفحه نوشته شود. ولی آنچه که در اینجا تفاوت دارد که باید مورد توجه  دقیق قرار گیرد این است که این منبع گذاری متعلق به نویسنده دوم (غیر از نویسنده اصلی مقاله) و سال نشر و شماره صفحه کتاب یا مقاله آن نویسنده دیگری است نه نویسنده اصلی مقاله مورد خلاصه شده می باشد.

۴-درج نکات اصلی: معمولا در خلاصه مقاله موارد مهم عبارتند از: نظر یا نظریه نویسنده درباره موضوعات مختلف، روش به کار گرفته شده، شیوه استدلال، مدلها، جدولها، دیاگرامها و امثالهم می باشد. لذا در هنگام خلاصه کردن باید توجه داشت اگر نویسنده مدل خاصی را ارائه کرده باشد باید آورده شود. یا اگر جدول مهمی که شامل اطلاعات اساسی درج شده، حتما آورده شود. در اینجا باید توجه کرد که این موارد نباید به گونه ای باشد که به حجم اصلی خلاصه که متعاقبا خواهد آمد لطمه اساسی وارد سازد.

۵-حجم خلاصه مقاله: معمولا خلاصه یک مقاله باید بین %۱۰ تا ۲۰% از کل متن مقاله را شامل باشد. اگر این حجم خیلی کمتر یا خیلی بیشتر گردد، دیگر نمی توان آن را خلاصه مقاله نامید. بدیهی است در صورتیکه برخی از مدلها و جداولها اهمیت داشته باشند می توان این حجم را کمی بیشتر در نظر گرفت ولی نباید متن نوشتاری از حجم مزبور خیلی فراتر رود.

 6-درج منابع پایانی: یکی از مهمترین اقداماتی که متاسفانه بیشتر افراد به آن توجه ندارند، درج منابع پایانی در متن خلاصه شده است. این منابع باید شامل کلیه منابعی باشد که در خلاصه از آنها استفاده شده، باشند.

دکتر حسن بشیر

عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

دانشگاه امام صادق (علیه السلام)

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *